Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat bölümünde yer alan Tunceli İli,
kuzeyde ve batıda Munzur Dağları ile Karasu Irmağı, doğuda Bingöl
Dağları ve Peri Suyu, güneyde Keban Baraj Gölü ile çevrilidir. Belirgin
doğal sınırlarla kuşatılmış olan il toprakları, doğuda Bingöl ve Elazığ,
güneyde Elazığ, batı ve kuzeyde Erzincan illeriyle komşudur. 2000 Yılı
Nüfus Sayımı sonuçlarına göre toplam 93548 kişilik nüfusa sahip olan
Tunceli ili, aynı zamanda Türkiye’nin en az nüfusa sahip ilidir. İlde 12
kişi/Km2 olan nüfus yoğunluğu, Türkiye ortalamasına göre (73 kişi/Km2)
çok düşüktür. Dağınık bir yerleşim düzenine sahip Tunceli’de, İl
nüfusunun % 42’si köylerde, % 58’i il ve ilçe merkezlerinde
yaşamaktadır.
Tunceli, 7774 Km2 yüzölçümü ile Türkiye topraklarının % 1’ini
kaplamaktadır.
Tunceli iline ulaşım sadece karayolu ile yapılmaktadır. Erzincan’ı
Erzurum’a bağlayan kara ve demiryolları, ilin kuzey ve batısında doğal
sınır oluşturan Karasu Irmağı Vadisi’nden geçmektedir. İl topraklarında
kuzey-güney yönünde uzanan ve Erzincan’ı Elazığ’a bağlayan karayolu ise
Tunceli kentinin içinden geçmektedir.
Güneyden kuzeye ve batıdan doğuya doğru yükselen il topraklarının
%70’ini dağlar, % 25’ini platolar, % 5’ini ise ovalar ve düzlükler
oluşturmaktadır.
Dağlık ve engebeli alanlardan oluşan il topraklarının kuzeybatı, kuzey
ve kuzeydoğu kesimini Doğu Torosların uzantısı olan Munzur (Mercan)
Dağları engebelendirir. İlin en yüksek noktası, Munzur Dağları’nın
doğusunda 3463 metre yükseklikteki Akbaba Tepesi’dir. Munzur Dağlarının
yüksek kesimleri, İlin kuzey ve kuzeybatısında doğal sınır oluşturur.
Tunceli’de il topraklarından kaynaklanan pek çok suyu Karasu ve Murat
Irmakları toplar. Karasu Irmağı kuzeybatısında, Peri Suyu’da güneydoğuda
doğal sınır oluşturur. Bu ırmaklar ile il sınırları içerisinde akan
Munzur Suyu, Pülümür Çayı ve Tahar Çayı, güneyde Keban Baraj Gölüne
dökülür.
İlde dağların yüksek kesimlerinde yer alan çok sayıda küçük krater
göllerinden başka önemli bir doğal göl yoktur. İlin güney sınırında
Keban Baraj Gölü, çok büyük bir su yüzeyi oluşturmaktadır.
İldeki başlıca düzlükler, Ovacık ve Pülümür çöküntü alanları ile akarsu
vadilerinin genişlediği kesimlerde yer alan küçük ovalardır. Eskiden
tarım alanı olarak değerlendirilen bazı geniş düzlükler, Keban Baraj
Gölü’nün suları altında kalmıştır.
İl topraklarının kuzeydoğu kesimi, Kuzey Anadolu fayının oluşturduğu
deprem kuşağı üzerinde yer almaktadır.
İlde karasal iklim hüküm sürmektedir. Kısa süren yaz ayları sıcak ve
kurak geçmekte, kışlar ise soğuk ve yağışlı olup, uzun sürmektedir.
Gece-gündüz arasında ısı farkları ile aylara göre ısı farkları çok
yüksektir.
Tunceli ilinde fiziki coğrafya özelliklerine, iklim farklılıklarına ve
çok zengin olan su kaynaklarına bağlı olarak ortaya çıkan bio-çeşitlilik,
bitki örtüsü ve doğal peyzaj bakımından da zengin görüntülerin ortaya
çıkmasını sağlamıştır. Doğu Anadolu Orman Kuşağı içinde kalan il
topraklarının % 27’sini kaplayan ve genelde bodur ve baltalık meşe
ağaçlarından oluşan ormanlar, ilin orta ve kuzey kesimlerinde
yoğunlaşmaktadır. İlin kuzeyinde sıralanan dağların sarp ve dik
yamaçları tamamen çıplak olup güney yamaçlarının alçak kesimlerinde yer
yer meşe ve ardıç topluluklarına rastlanmaktadır. Dağların güneye doğru
alçalan orta ve güney kesimlerinde, tek tek yükselen dağlarla, bu
dağları birbirinden ayıran sırtlar genelde meşe ormanlarıyla kaplıdır.
Tunceli, yaban hayatı bakımından oldukça zengindir. Özellikle Munzur
Vadisi ve çevresi yaban hayvanları için elverişli bir ortam sunmaktadır.
Çengel Boynuzlu Keçi ve Bezuvar isimli iki tür dağ keçisi ile av
kuşlarından Ur Kekliği, bu yöreye özgü ilginç ve nadir yaban hayvanı
türleridir.
Munzur Suyu, kırmızı benekli alabalık türlerinin yetişmesine çok
elverişli olup, özellikle yukarı çığırında bol alabalık yaşamaktadır.
Ovacık İlçesinin doğusunda Munzur Suyunu oluşturan gözelerin 1-2 km.
güneyinden başlayarak, başta Munzur Suyu ve Mercan Deresi olmak üzere
Tunceli’ye kadar 80 km. alana yayılmış bulunan alabalık türleri, bu
yöreye özgü nadir türlerdir.
İl nüfusunun % 42’sinin kırsal kesimde yaşadığı Tunceli’de temel
ekonomik etkinlik tarım ve hayvancılıktır. Buna karşın ilde tarıma
elverişli alanlar oldukça kısıtlıdır. Geleneksel el sanatları arasında
bugün için kaybolmaya yüz tutmakla birlikte dokumacılık, çömlekçilik ve
dericilik yapılmaktadır. Tunceli 1968 yılından beridir kalkınmada
öncelikli il kapsamına alınmıştır. İlde bulunan sanayi kuruluşları un ve
unlu ürünler, yem ve yün ipliği üretimi alanında faaliyet göstermekle
birlikte sayılar da oldukça sınırlıdır.
Çeşitli kesimlerinde Jips içeren cevher yataklarına rastlanan Tunceli,
yer altı kaynakları bakımından da yoksuldur. Pülümür yöresindeki
tuzlalarda Haziran-Ekim ayları arasında tuz üretimi yapılmaktadır.
